محمد مهدى ملايرى

258

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

قرن چهارم يا پنجم هجرى نكته‌هايى در همين زمينه نقل شده كه چنان كه در آن كتاب آمده از لوحى زرين كه در گنج شاپور يافته‌اند نقل شده « 1 » ، و در كتاب « روايات » چهار اندرز نقل شده در آرامگاه انوشروان بر دستارى به زبان عجم نوشته بوده و روزى كه مأمون خليفهء عباسى به آرامگاه انوشروان رفته بوده آن را در آنجا يافته است . « 2 » و همچنين سخنانى به همين مضمونها در كتب نقل شده كه نوشته‌اند آنها را بر در قصر انوشروان عادل هر روز سه بار منادى كردندى . « 3 » همهء اينها و آنچه در ادبيات فارسى و عربى از آنها برجاى مانده دلالت دارند بر اين‌كه اين رشته از ادب و پند و موعظه را در روزگار ساسانيان رواجى

--> - بر آن تاج بر بيست و يك كنگره * بزيور بياراسته يكسره همه پند و حكمت همه پند و ناز * درو كرده انديشه‌هاى دراز بر آن تاج بر خسرو دادگر * نبشته يكى پندنامه به زر ( 1 ) . اندر كتابها و اخبارها چنان يافتيم نبشته كه حصنى است حصين اندر پارس نام او اصطخر ، و اندر آن جايگاه گنجى يافتند از گنجهاى شاپور ملك ، و در جملهء آن گنجها لوحى بود زرين و بر آن لوح اين نكته‌ها نبشته بود ، به لغت و عبارت آن مردمان ، دانايان پارس آن را ترجمه كردند و آن سخنها چنين بود كه ياد كرده شود : نكته اول . همه چيزها را از ابله نگه داشتن آسانتر از آنك او را از تن خويش . . . خردنامه ص 28 به بعد . ( در اين قطعه از خردنامه نوزده نكته كوچك و بزرگ از همين قبيل نقل شده است ) . ( 2 ) . اين چهار اندرز به نقل شادروان پورداود در مقدمهء اندرز خسرو قبادان از روى نسخهء چاپى كتاب « روايات » و يك نسخهء خطى متعلق به خود آن مرحوم بدين شرح است : « گيتى كه يزدان كرد از من چه كوشش ، عمر كه نبشت بر من چه كوشش ، گيتى نه جاويد بر من چه رامش ، شايد كه نشايد دانست » . همچنين رجوع شود به آناهيتا ، پنجاه گفتار پورداود ، چاپ مؤسسه چاپ و انتشارات امير كبير ، تهران 1343 . ( 3 ) . به اخبار درست آورده‌اند از امنا و ثقات و منظوران كه بر در قصر انوشروان عادل هر روز سه بار منادى كردندى ، نخست گفتندى : خويشتن شناسان را از ما درود دهيد ، و ارزانيان را از گنج ما خوشنود كنيد ، و سخن‌پرسان را پايگاه بيفزاييد . ديگر بار گفتندى : سخن بينديشيد پس بگوييد ، و بسگاليد پس بكنيد ، و بيندازيد پس ببريد . سيم بار گفتندى : بىگناه باشيد و ايمن بزييد ، و كوشا باشيد تا توانگر بويد ، و فروتن باشيد تا بسيار دوست بويد . ( خردنامه ، ص 44 ) .